Eetstoornissen
Dit is een korte compilatie van een themadag bij Marieke de Vrij (maatschappelijk raadsvrouw) en Marleen Oosterhof (orthopedagoog) in 2018
De behandeling van eetstoornissen is lang niet altijd succesvol en veel mensen worstelen enorm en lange tijd met deze ziekte. Steeds vaker
overlijden er ook jongeren aan deze ziekte en daarom wil Marieke graag inzoomen op de spirituele dimensie van eetstoornissen, zoals anorexia en boulimia, om daarmee wellicht nieuwe aanknopingspunten te vinden voor het werken, maar ook meewerken aan blijvend herstel.
Mensen die lijden aan een eetstoornis zijn vermoeider dan de doorsnee mens omdat de fixatie op eten maakt dat het vrijuit leven minder makkelijk gaat. Mensen hebben zelf de vermoeidheid vaak niet door die optreedt door het aandachtsveld hoe ze overweg willen gaan met eten.
Jezelf herkennen in wat je eet en hoe je je tot je eetgedrag verhoudt, is bewustzijns makend. Wie eetpatronen aanwendt om zichzelf te overtuigen in wat men meent dat de waarheid is rondom het eigen zelfbeeld, doet zichzelf menigmaal tekort. Anorexia en boulimia zijn voorbeelden die hiervan getuigen. Wie voedselinname ziet als naargeestig tijdverdrijf ontkent de waarde van voedsel als levend mechanisme ten dienste van geestelijk én fysiek welzijn van de mens. Hoe kan voedsel én voedselbereiding de mens aanzetten tot innerlijk ontzag voor het leven dat hij leidt, opdat hij wezensecht zichzelf herkent in dat wat hij tot uitdrukking wenst te brengen. Hoe kan voedsel geestelijk doorwerken op de mens en hem fysiek ondersteunen?
Het belang van je eigen lichaam gaan bewonen
Een ervaringsdeskundige: Wat ik zelf heel erg gemerkt heb, is, hoe belangrijk het was om mijn lichaam weer te gaan bewonen. Tijdens mijn eetstoornis zat ik alleen maar in mijn hoofd; ik was het contact met mezelf volledig kwijt. Ik zie in de reguliere behandeling erg weinig aandacht voor het lichaamsgerichte. Ik ben in mijn therapie/behandeling aangeraakt en daardoor kon ik mijzelf weer aanraken. Ik heb mijn herstel helemaal zelf geregisseerd, enerzijds door schaamte, grote schaamte, dat is ook de eenzaamheid volgens mij, maar voor mij was dat essentieel. Ik zou er wel een stukje bevestiging of iets in willen horen van hoe belangrijk dat lichaamsgerichte is in de behandeling. En voor mij specifiek, hoe belangrijk is de rol die ervaringsdeskundigen hierin kunnen spelen, want voor veel behandelaars is het not-done, of mag het niet, of kan het niet, maar volgens mij moet het wel. Het heeft niet alleen te maken met aanraken, maar ook met nabijheid en met contact.
‘Een langdurige beperking die personen lichamelijk of emotioneel ervaren kan aanleiding geven tot anorexia of boulimiaverschijnselen’.
- Heel veel voelen en waarnemen, maar niet alles begrijpen omdat de omgeving het er nooit over heeft. Je neemt heel veel waar, je voelt heel veel wat er speelt bij andere mensen, maar niemand praat erover. De spanning die dat geeft, hoopt zich op en kan zich in eetbuien ontladen. Er is namelijk een ontlading nodig voor iets wat je opneemt en niet begrijpt. Iedereen heeft een andere manier om spanning te ontladen. Een van de mogelijkheden is het ontladen via eten. De onrust die aan de eetbui voorafgaat, verdwijnt voor even. Eetbuien kunnen structureel worden als er een emotioneel thema onder ligt dat niet herkend wordt, en één zo’n thema is dan: heel veel voelen, waarnemen, maar niet de herkenning vinden in de omgeving waar je leeft.
- Een langdurig tekort aan aandacht en zorg naar jezelf, terwijl die aandacht en zorg wel bovenmatig aan anderen wordt gegeven.
Dit aandacht geven aan anderen doet de persoon graag, maar de ander neemt vervolgens zoveel beslag in het eigen belevingsveld in dat de persoon zich alleen maar weer echt zelf kan gaan voelen via eten of via met kracht voedsel weigeren. Je zou psychologisch moeten aanvullen of weigeren.
- Als iemand gaat balen van zijn eigen eetbuien en de grondoorzaak niet kan pakken, kan er een proces ontstaan van voortdurend aankomen en afvallen, een vicieuze cirkel van eetbuien, schuldgevoelens, of je waardeloos voelen en een periode niet eten. Onderliggend kan de angst spelen
niet aantrekkelijk gevonden te worden door de eigen gestalte en de vertaling van aantrekkelijk is dan alleen fysiek. Wat is aantrekkelijk eigenlijk, dat is natuurlijk een maatschappelijk gegeven ook. Een voorbeeld van een 17-jarige, zij had volgens Marieke als kind in aanleg bijzondere, wat excentrieke, eigenschappen. Ze waren op het moment van aanmelding alleen nog latent aanwezig omdat de omgeving ze genegeerd had en zijzelf natuurlijk ook. Haar omgeving had iets van: ‘doe maar gewoon’. Dit meisje heeft op het moment van aanmelding een punt bereikt dat ze niets meer van de omgeving wil aannemen. Ze is behoorlijk afgedwaald van wie ze eigenlijk zelf is. Daarom weigert ze voedsel, een extreme anorexia, er kan niets meer bij. Haar ontwikkelingsweg is te gaan staan in haar eigenheid met alles erop en eraan, haarzelf in volheid te gaan beleven, zowel psychologisch als fysiek. Ze is ver weg omdat ze zelf haar echte eigenheid nog nauwelijks voelt, laat staan de volheid daarvan kan voelen. Dat zie je vaker bij anorexia, dat er een stuk niet wordt geleefd van wat er wel in je zit. De reguliere anorexiabehandeling met de verplichte opname die volgt via een rechterlijke machtiging werkt averechts, want onder dwang je eigenheid leren kennen is in tegenspraak met elkaar.
- Geen reële verwachtingen naar jezelf toe, al dan niet door toedoen van de omgeving. En die verwachtingen kunnen gaan over eigen prestaties, over je gevoelsleven of over het leven zelf: wat stel je je eigenlijk voor van het leven?
-Je verloren (eenzaam) voelen te midden van anderen, ook al zijn er nog zoveel mensen die zich vriend of kennis noemen, je voelt je toch ergens daartussen verloren.
-Je onbehaaglijk en onrustig voelen, dat aspect van het leven eigenlijk niet echt aangaan maar iets zoeken om zo snel mogelijk die onrust of dat
onbehaaglijke weg te duwen (teveel of te weinig eten).
Basis van (bijna) elke therapie - Zelfkoestering, echte aandacht voor alle aspecten van jezelf. Het is interessant (en heel logisch) dat een deel van de therapie altijd zelfkoestering is, echte aandacht voor alle aspecten van jezelf. Het wil helemaal niet zeggen dat de omgeving je te weinig aandacht geeft, soms zelfs in overvloed, je gelooft het alleen zelf niet. Dat zie je nogal eens gebeuren bij popsterren of andere beroemde mensen. Onder die groep komen veel depressies voor en ook menigmaal eetstoornissen en andere verslavingen. Deze BN’ers vinden ondanks alle aandacht van buiten toch dat ze weinig voorstellen, dus het zit veel dieper. Dat komt, zegt Marieke, omdat ze zichzelf nog niet gekoesterd hebben, zichzelf nog niet in alle aspecten van hun menszijn echt geaccepteerd hebben. Als je jezelf kan koesteren kan je soms met heel weinig aandacht van buiten toch erg in vrede zijn met jezelf.
Leer zo naturel mogelijk jezelf te zijn
Voor ons allemaal belangrijk maar met name als je ziel bij je aanklopt via een eetstoornis, is het om zo naturel mogelijk te leren zijn. Marieke noemt dit: ‘je natuurlijke ik’. Je kunt volgens je ego leven, dan bedenk je wat je wil zijn en hoe je wilt doen. Als je volgens je ‘natuurlijk ik’ leeft, ben je bezig met: ‘wat komt er nu in mij op, interessant, dat hoort dus bij mij’. Dan luister je naar jezelf en neem je zowel je plussen en minnen
voor lief, het hoort bij jou. Je bent naturel als je niet meer of minder wil zijn dan je vandaag bent. Je doet gewoon naar beste kunnen elke dag. Het kan altijd beter, maar zover ben je gewoon nog niet, wij allemaal niet. Tot de laatste ademsnik zijn we gewoon op weg en kun je alleen maar doen naar beste kunnen. Als je naturel bent, schep je geen beeld van hoe je zo goed mogelijk zou moeten zijn, het is wat het is.
De meeste mensen met eetstoornissen scheppen wel ideaalbeelden van hoe het zo goed mogelijk is. Dat geeft teleurstelling en spanning met alle gevolgen van dien. Als je doet naar beste kunnen dan vergelijk je je niet met een ander. Jij bent jij. Het bijkomende voordeel is dat je ‘natuurlijke ik’ (omdat er geen censuur of controle op zit, alles mag er immers zijn) contact heeft met wat wij je ‘hogere zelf’ noemen. Je hebt
steun van alles wat je geestelijk zelf ook bent. Je eigen diepere wijsheid. Dus als je zo naturel mogelijk bent en je wordt stil dan vind je vaak de antwoorden in jezelf. Je ervaart ook meer steun van anderen die ook naturel zijn. We zijn in feite heel aanvullend op elkaar. Dit is een basis principe dat voor ons allemaal geldt.
Toegepast op eetstoornissen: sta je zelf toe te zijn zoals je op dit moment bent, het is goed zoals het nu is. Dat scheelt een boel onrust in jezelf. Het is heel belangrijk hoe je jezelf toespreekt. Als je jezelf toespreekt met: ‘het wordt nooit wat’, of: ‘zie je wel hoe waardeloos ik ben, heb ik weer teveel of te weinig gegeten’. Zoiets programmeert zich in je en kost enorm veel vitaliteit. En als je vitaliteit mist, ben je ook niet sterk genoeg op
momenten dat je even steviger moet zijn om een keuze te maken.
Ik citeer van een schouwingsmoment:
‘Een onverklaarbaar gevoel van onbehagen geeft menigmaal aanleiding om dit gevoel stelselmatig te onderdrukken, omdat men zichzelf niet toestaat gevoelens te beleven die men niet direct herkent. Men dient zich meer algeheel te accepteren, ook omtrent dat wat niet direct zichtbaar doet bevruchten’.
De nauwkeurigheid waarmee je eetgedrag van kinderen volgt, is belangrijk. Kinderen gaan een eigen ontwikkeling door hoe zij voedsel nuttigen. Of zij in alle rust mogen bekomen en niet meer hoeven eten dat zij wensen, is van belang. Er zijn kinderen die meer baat hebben bij kleine porties, meerdere keren op een dag, dan drie hoofdmaaltijden. Er zijn kinderen die meer baat hebben in aanvang bij vloeibaar voedsel in plaats van vast voedsel. Er zijn kinderen met een buitengewone hoge behoefte aan voedsel voortkomend uit fruit en groente en producten die een lichte spijsvertering voorstaan. Er zijn kinderen bij aanleg al vegetarisch afgestemd, die het vastere voedsel van vlees in de aanvangsjaren
eigenlijk niet goed kunnen behapstukken. Het is dus een heel nauwkeurig proces hoe de ziel die incarneert in een stoffelijk lichaam overweg gaat met voedsel wat vanuit de materie komt. - Ieder lichaam functioneert ook op prana, onstoffelijke energie die de meridianen van energie voorzien en de chakra’s activeren. Dus het is altijd een combinatie van voedsel dat vanuit de materie komt en energetische prana, energieën die het etherisch lichaam dat ingedaald is in het stoffelijke lichaam zo goed mogelijk van energie voorzien. En omdat een fysiek lichaam baat heeft bij een goede connectie met het onstoffelijke geestelijke lichaam, is er ook een specifieke verhouding nodig in een mens om dat te laten accorderen.
Je bent meer dan je lichaam. Je geest, je belevingsveld, je gevoelswereld heeft in hoge mate baat bij een goede prana voorziening. Voedsel dat prana versterkend doorwerkt (bijvoorbeeld fruit en groente) activeert je fijnzinnige lagen. Dat is ook de reden waarom volwassenen die een vastenperiode ingaan met alleen groente en fruit zich fijnzinniger voelen worden, luchtiger, opener, helderder.
Je kan je misschien voorstellen dat wanneer een kind gaandeweg veel voedsel nuttigt met weinig prana, en voedsel dat zelfs belastend doorwerkt op het vitaliseren van de spijsverteringsorganen, dat daarmee ook heel onbewust al verzet geactiveerd wordt in relatie tot het nuttigen van voedsel.
Een voorbeeld van Marieke zelf. Ik heb niet aan eetstoornissen gelijd, maar ik weet wel dat ik als heel jong meisje al aanvoelde als ik ermee naar buiten kom wat ik allemaal waarneem en aanvoel, dat gaat niet eenvoudig worden. Alles wat mensen zeggen waarvan je weet dat het geen waarheid heeft en alle gekunstelde interacties om dingen verzwegen te houden, als jong kind bezwijk je aan de onechtheid buiten je. Want jij weet nog wat authenticiteit in jezelf en anderen wat dat vraagt. En dat vele mensen daar de moed in verloren hebben. Dus als je voelt dat je voor dat authentieke op gaat komen, dan weet je ook dat je daar iets mee aan gaat richten waar ze niet blij mee zullen zijn.
Dus iemand die excentriek is, of buitengewone talenten onder de leden heeft, die bang is dat men daar niet op zit te wachten en ondertussen in aanpassing leeft van wat de maatschappij wel verwacht, die krijgt een verzwaard gevoel. En eetgedrag compenseert dat gevoel.
Als je werkelijk jezelf kan zijn, neem je ook het eetgedrag aan dat past bij je natuurlijk volwassen worden, zonder inperking.
Innerlijke volwassenheid en uiterlijke volwassenheid zijn twee totaal verschillende termen geweest. Innerlijke volwassenheid houdt in dat je bent wie je in wezen kan zijn en dat je die uitdagingsweg stap voor stap aangaat. Fysieke volwassenheid is geen garantie voor innerlijk volwassen gedrag. Er zijn ouderen die nog nooit innerlijk volwassen zijn geweest maar in gekunstelde aanpassing hun weg gevonden hebben.
Waar het om gaat is dat mensen die lijden aan eetstoornissen zichzelf innerlijk toestemming geven er volstrekt te mogen zijn binnen wie ze waarachtig in zichzelf zijn. En hoewel dat een proces is van ontpoppen omdat je licht aanvoelend bent waar je bent en waar je mogelijkerwijs naartoe kan gaan, is het een bemoediging aan jezelf dat je je daar niet van laat weerhouden. Echter, als je je eetgedrag voortdurend coördineert om je fysieke lichaam te versmallen en op het bot te leven in plaats van uit te wasemen en als het ware ook door te mogen schijnen door meer lichaamsvolume dan alleen maar dat magere, dan is er nog sprake van ingehouden gedragingen die jezelf tekortdoen. Je trekt je als het ware nog terug.
Ik heb me in mijn jeugd heel erg eenzaam gevoeld om andere redenen wellicht dan mensen met anorexia. Ik schreef daarover dat ik eenzaam was tot in het merg van mijn botten. Iemand die zwaar lijdt aan eetstoornissen en waar magerte optreedt, die heeft alleen nog houvast aan het bottenstelsel, de rest is ingetrokken. Bij stervensprocessen (als je zo mager wordt als een geraamte) zie je het verijlingsproces op gang komen. De organen worden minder sterk qua constitutie, ze gaan verijlen, je geest gaat verijlen. Je raakt als het ware meer in contact met het onstoffelijke o.a. met het thema oerheimwee. Je hebt heimwee naar een plek waar harmonie is, waar je aangevoeld kan worden zonder taal. Oerheimwee heeft te maken met het verlangen een staat van bewustzijn te ontmoeten in jezelf en met anderen waar je elkander moeiteloos verstaat en ondersteunt. Dat oerverlangen kan hier op aarde heel moeilijk volledig beantwoord worden. We leven hier in een oefenschool bestaande uit polariteiten waarin we onze eigen evolutie aan het bewerkstelligen zijn. We kunnen alleen evolueren door tegendruk van buiten en die oefening beantwoordt niet aan hoe heerlijk harmonie kan zijn.
Dus de schuring die je oploopt, dat waar je zou willen zijn in een warm bad van ontvankelijkheid van anderen naar jou toe, dat je nooit meer hoeft te vertellen wie je bent, of uit hoeft te leggen wat er in je omgaat, dat leven vanzelfsprekend is, dat je als het ware daar geen voedsel meer voor nodig hebt etc., heeft heel erg te maken met oerheimwee. Er is ergens een besef van het leven voorbij de dood en voor de geboorte hoe het kán zijn. Samenvattend: je uniciteit is buitengewoon belangrijk in het opwaarderen van je lichaam. Je lichaam is het huis waarin je geestelijk zijn vertoeft. Het is als het ware symbolisch een tempel en als jij jouw geest op juiste waarde schat, dan weet je ook dat je huis, je tempel waarin je huist, een begenadigd verblijf is dat gekoesterd dient te worden.
20180209 / Themadag Eetstoornissen / copyright © Marieke de Vrij